Interview Lieve Van Stappen

Lieve Van Stappen (1958) studeerde monumentale kunsten (schilderkunst) en beeldhouwkunst aan LUCA School of Arts (toen nog St. Lucas), maar besefte al snel dat de opleiding voor haar niet voldoende zou zijn. Ze leidde zichzelf verder op door verschillende soorten avondschool, workshops en volwassenenonderwijs te volgen. Uiteindelijk ontpopte ze zich tot een kunstenares met een enorm gevarieerd oeuvre, qua medium, onderwerp en tentoonstellingsplaats. Van Stappens werk was de voorbije jaren al te zien in het Flanders Fields Museum alsook in het buitenland zoals Nederland, de VSA, Duitsland, Cuba, Argentinië en Brazilië. De laatste jaren hield ze zich, omwille van persoonlijke gebeurtenissen, bezig met de perceptie van het zieke lichaam en hoe dat te ‘overleven’.

Lieve Van Stappen 1

Ik ging op bezoek bij Lieve in haar atelier, en kreeg een warme thee met vers geperst appelsap. Later voegden dadels en marsepein zich bij het feestje. Het werd bijna een koffieklets, maar dan voor één keer niet over een andere kunstenaars, maar over haar zelf. Ik zette me neer naast haar huisdier. Een geelgerande watertor, een buitengewone waterkever genaamd ‘monster’. Ik trok mijn neus stiekem op, maar gelukkig maakte het verse appelsap veel goed.

Lieve Van Stappen 2

We startten het interview met wat basis informatie om een goede inleiding te schrijven zoals het hoort. Ik vraag haar waar ze gestudeerd heeft en wat haar plannen zijn in de nabije toekomst.

Ik ken Lieve al een hele tijd. We zien elkaar wel eens op openingen en we houden regelmatig contact via mail. Ik weet wat er Lieve overkomen is. Kanker. Borstkanker heeft een diep gat geboord in haar leven. Met een levensverwachting van nog vier jaar zijn we ondertussen al acht jaar verder. Lieve moet nog geregeld op controle in het ziekenhuis. Ze heeft bewust gekozen om geen borstreconstructie te ondergaan en is zo een beetje alleen achtergebleven. Van Stappen gebruikt haar eigen atelier en beleving als kunstenaar om zichzelf er niet louter visueel, fysiek en cognitief bovenop te helpen, maar zoekt ook nog naar een mogelijkheid om de mentale wonden te omzwachtelen.

Lieve van Stappen 3

Beschouw je jezelf als een genereus mens? Zo ja, komt dat terug in je werk?

Lieve: Ik denk het wel. Als ik per uur zou moeten betaald worden, dan hield ik er nu mee op. En het gaat ook veel breder dan je werk alleen. Er hangen dingen in mijn atelier, maar ik ben op dit moment keihard aan het knokken om mensen die ongeveer in mijn situatie zitten te helpen. Want ik kan het, ik ben allicht een geboren vechter (fluistert en gniffelt). En ik kan dingen wel benoemen en ik kan dingen wel tonen maar dat is een privilege. En wie het niet kan, die blijft er mee zitten.

Ik wil iets maken waar mensen over kunnen reflecteren waar ik niet bij ben als mijn beelden ergens staan of gereproduceerd worden. En ik weet waar ik over spreek, want toen ik hoorde dat ik kanker had, waren er plots de beelden van mijn collega’s voor mijn ogen, die daarover spraken. Beelden die ik 20 jaar geleden had gezien, stonden glashelder voor mij en ik was niet alleen. Ik heb die dames nooit ontmoet, want ze zijn overleden. Maar hun erfenis werkt nog altijd. En dan ben je niet alleen als je die beelden ziet.

Ik ben ooit in Spanje geweest en daar waren een hoop, een groep eigenlijk, bejaarden en het museum ging open en die bejaarden die holden zo vlug hun benen hen konden dragen naar één beeld om dat ene beeld te gaan strelen. Nu, dat mag niet in een museum.  Dat wisten zij ook, vandaar dat ze zich zo haasten. Dan kwam de suppoost en mocht het niet meer. En ik dacht toen echt… ik stond met de tranen in mijn ogen te kijken. Die hebben dus aan de deur staan wachten tot het museum open ging, hebben dan zich gehaast naar dat beeld… Gewoon om dat ene beeld te liefkozen. Voordat de suppoost het kon verbieden. Ze wisten dat verdomd goed.  Maar toch… Dat is een kracht. De kracht van het beeld.

Vaak worden magie, intuïtiviteit en schoonheid achterwege gelaten in een academische omgeving. We hebben het tijdens de lessen over structuren, systemen en eigenschappen. We verliezen zo vaak de onnozelheid en onbedachtzaamheid van een artistiek proces.

Lieve: Ja, maar die praten ook vanuit een ander systeem over ons. Alles zit daar vervlochten in een wetenschappelijk systeem, terwijl ons werk dat wetenschappelijk systeem altijd ontglipt. En wij ook… Wij horen niet thuis in die academische wereld. We zijn vaak een onderzoeksobject van de academia. Maar zij zijn er net omdat wij het onderzoeksproject al een stap voor zijn. Het komt altijd net te laat, want wij evalueren constant. Bovendien hebben wij geen regels.

Er is geen mooiere manier om zoiets te verwoorden. Dat samen met een quote die ik ook al jaren gebruik om kunstenaars te benoemen: de kanaries uit de koolmijnen.

Lieve: Maar blijkbaar Nick Cave ook.

Op dat moment begin ik luidop te lachen en kijkt Lieve me verbaasd aan. Ik verduidelijk mezelf en vertel haar dat ik voorafgaand aan het interview wat ‘research’ heb gedaan terwijl ik naar een documentaire over Nick Cave aan het kijken was (“One more time with feeling”). In plaats van mijn resultaten neer te schrijven, heb ik de volgende quote van Nick Cave meegenomen:

“We all wish we have something in our life that can happen, that we can write about. Something that makes our writing interesting and that kind of stuff… But actual trauma. And the way that his happens and in the events that it happened, is extremely damaging to the creative process …

You need imagination. And imagination needs room to move. It needs room to invent and to dream. And with a trauma that happens that is that big. There is no room. There is just no imaginative room around us. There is just the fucking trauma…”

Iedereen houdt van Nick Cave. Zijn er bepaalde rituelen die je hebt in je atelier?

Lieve: Nee, geen rituelen. Het enige dat ik doe, is de radio opzetten. En dan weet ik dat ik er toch niet lang naar zal luisteren, want wanneer ik bezig ben, mag mijn gsm afgaan en zal ik het nog niet horen. Ik hoor niets meer. En maar goed ook!

Ik had dat wel. Ik deed altijd mijn schoenen uit. En mensen die mij goed kennen, weten ook dat dat iets heel betekenisvol is voor mij. Maar het dient ergens ook als iets praktisch. Geen vuile schoenen, alleen vuile voeten. Ik kan vrij rondlopen, niets knelt… Het werd dan altijd mijn start- en stoppunt van een atelierdag door dat proces telkens te herhalen.

Lieve: ‘Zoiets heb ik niet. Ik stap mijn atelier binnen en ik denk, ‘Wat zal ik vandaag doen?’ Of ik kom binnen en de urgentie is er om meteen met iets te beginnen.’

Je gaat dus niet met een doel naar je atelier?

Lieve: ‘Nee, maar soms zijn er dingen die in orde moeten geraken – en doe je dat eerst, zoals teksten schrijven. Teksten zijn belangrijk. Dat heeft te maken met de organisatie. Ik ben ook uren bezig met het schrijven van voorstellen voor tentoonstellingen, teksten voor een catalogus, voor mijn eigen werk…

En dan zijn er soms van die momenten waarin er iets verteld moet worden.

Lieve: Dat is dan ook uit eerlijke verontwaardiging. Maar dat is een full-time bezigheid. Soms komen mijn werk en het activisme samen, maar ook niet altijd. Het is niet iets waarmee ik mij identificeer. Ik identificeer mij met beelden. Soms zijn die niet genoeg en moet ik iets anders doen. Ook dat is een manier van kunstenaar zijn. Mocht ik dat zo belangrijk vinden, dan had ik waarschijnlijk ook een andere job gekozen. (Lieve staat recht en steekt de lichten aan, de avond valt)

Op welk uren werk jij meestal?

Lieve: Vroeger vooral nachts, nu is dat meer in de namiddag. Ik moet op tijd gaan slapen, omdat ik echt vermoeid ben na een dag werken. Vroeger werkte ik met gemak tot 1 of 2 uur ‘s nachts, voordat ik ziek werd, liep dat soms op tot 3 of 4 uur. Soms stond ik dan terug op  om 5 uur, maar op termijn was zoiets niet vol te houden. Nu gaat dat niet meer, nu moet ik meer luisteren naar mijn lichaam. Het is heel fijn om hier te werken, midden in de nacht, met Klara als achtergrond. Ik schrijf ‘s ochtends. Spontaan mondt dat uit in tekenen of beeldhouwen. Een tekst die roept je, een beeld kan je evengoed roepen. Dan ga je daar ook meteen naartoe. Maar meestal werk ik liever fysiek aan iets in de namiddag. In de voormiddag prefereer ik het schrijven omdat ik dan al die mails, teksten of proposals al gedaan heb alvorens ik fysiek de handen uit de mouwen steek.  Het werken aan een beeld moet onderbroken kunnen gebeuren.

Ik heb dat niet. Om het uur heb ik nood aan mijn sigaretje en een babbeltje. Ik heb dagen gehad in mijn atelier dat het meer koffieklets was dan dat ik een houtskoolstaaf in mijn handen had.

Lieve: Maar kijk, daar boetseer ik, daar staat mijn tafel om te aquarellen. Ik kan zo van de ene werkplek naar de andere gaan en variëren in hetgeen waarmee ik bezig ben.

Lieve, je zei daarnet ‘ik heb geen rituelen’. Je atelier zit er vol mee. Er staan overal spiegels, je werkt in een bepaald ritme, je hebt bepaalde plaatsen en tafels die iets specifiek betekenen of in gang zetten, de uren waarop je werkt zijn vaak hetzelfde…

Lieve: Ja ok, dan wel…Touché!

Ik vind dat ook terug in je werk. Er is iets heel genereus en zorgend in je werk, alsook een hele grote forsheid en kracht. Iets is ook massief en fragiel tegelijk. Ik zie het terug in jouw persoonlijkheid. Hoe is die balans voor jou? Want er zit iets rebels in jou.

Lieve: Ah, dat is maar charme. Dat rebelse kies ik ook niet zelf. Ik denk gewoon vaak, ‘Wat is hier aan de hand?’, en vervolgens ‘Dit kan niet zijn!’ Ik denk niet dat kracht tegenover zorgend staat. Ik denk dat je er maar beter voor zorgt dat je sterk kan zijn. Want er zal je heel veel overkomen en je moet sterk zijn, vaak omdat je aan het zorgen bent voor iemand die minder sterk is.

Wat doe je als ze je omver willen slaan?

Lieve: Je doet wat je wilt doen. Wees authentiek. Laat je niet omkopen. Verkoop je ziel niet en laat je niet kleineren.

Lieve Van Stappen 4

Op 9 februari opent in het MHKA de tentoonstelling Dear Agathe, Agathe dear… met het werk van Lieven Van Stappen. Op 1 maart geeft ze een lezing die volgens mij de moeite loont om naar Antwerpen af te zakken.

Featured image: Agathe no pain no shame – performance still  (lievevanstappen.com)