Waarom de feministische kunstenaressen van toen nog steeds relevant zijn.

Het is internationale vrouwendag, dus genoeg reden om de vrouwen te vieren die al even geleden ‘het vrouw zijn’ centraal stelden in hun werk. Hier volgt een summier overzicht van de feministische kunst uit een niet zo ver verleden, een overzicht die je inzicht geeft in de voortdurende, actuele problematiek.

Genderrollen
Maintenance artist Mierle Laderman Ukeles verklaarde het idee van onderhoud tot een kunstvorm. In verschillende acties, waaronder Not Just Garbage (1986), was Laderman Ukules voor een bepaalde tijdsperiode de boel aan het onderhouden: ze schrobde de trappen van een museum, ze stofte de beelden af en ze poetste de straten. Het is een dubbelzinnige taak van het schoonmaken. De acte, die nooit eindigt en altijd opnieuw begint, versterkt zij door plekken schoon te maken die in onze ogen nooit schoongemaakt kunnen worden. Wie schrobt er nu de straat?

Ook Martha Rosler gaat in haar Semiotics of the Kitchen (1975) aan de haal met zogenaamde typisch vrouwelijke taken. Ze weet net als Laderman Ukules de betekenis van de vrouwelijke huishoudelijke taak nietig te verklaren via absurde acties. Een belangrijke strategie voor dergelijke kunstenaressen is het veranderen van betekenissen en handelingen, waardoor de gekte en onlogica van bepaalde denkconstructies pas worden blootgelegd. In haar eigen kookprogramma en met een typisch aanrecht voor haar, overloopt ze het alfabet met behulp van kookgerei die ze na het uitspreken vastgrijpt. Ze spreekt de woorden uit alsof ze toont dat ze ook kan tellen. “Apron… Bowl… Chopper…” Vervolgens gebruikt ze de voorwerpen op een totaal niet-functionele en agressieve manier.

Consent
Valerie Export tracht met haar performance Touch Cinema (1968), waarbij haar bovenlichaam werd omhult met een doos, op straat te spelen met het begrip ‘consent’. Ze daagde zo de deelnemer uit om om te gaan met een echt vrouwelijk lichaam in plaats van een op het witte doek afgebeelde passieve vrouw. Mensen mochten haar aanraken als zij hun twee handen in een doos staken. Ze benadrukte provocerend de objectwaarde van haar borsten, door deze te isoleren van de rest van haar lichaam en ze (letterlijk) in het donker te laten.

Dezelfde strategieën, namelijk waarmee vrouwelijke kunstenaressen het publiek laten bemoeien met hun lichaam en zich daarbij weerloos opstellen, komen eveneens terug in de werken Rhythm 0 (1974) van Marina Abramovic en Cut Piece (1968) van Yoko Ono.

Institutioneel seksisme
De Guerilla Girls werkten dan weer met een compleet andere methode, zij het niet minder effectief. Zij hanteerden ‘guerrilla’ acties als strategie om het museale instituut aan te vallen, waarbij telkens een enkele vragen centraal stonden. Waarom zijn alle vrouwen naakt afgebeeld in een museum? Waarom zijn er enkel vrouwen afgebeeld en geen vrouwelijke kunstenaars? Welke vrouwen zitten tussen de krochten van de (mannelijke) geschiedschrijving? Met slogans en confrontaties protesteerden zij niet alleen tegen het institutionele seksisme, maar ook tegen de heersende genderrollen, waarbij de vrouw een passief model zou zijn en de man een actieve, dominerende kunstenaar.

Met soortgelijke intenties nodigde Judy Chicago vergeten vrouwen uit aan tafel – letterlijk. Aan een driehoekige tafel is plaats voor 39 vrouwen die van cruciale betekenis zijn geweest voor de Westerse maatschappij. Elke plaats werd gesierd door gouden letters, keramiek, een onderlegger, bestek en een kelk. Ik denk dat je vooral zelf naar de introductie van het tafelgenootschap moet luisteren.

 

Featured image: Martha Rosler, Semiotics of the Kitchen (1975), excerpt from ArtForum