S.M.A.K.H.A.C.K. 2018

‘Met S.M.A.K.H.A.C.K claimen wij, jonge kunstenaars, een plek in het Gentse Stedelijk Museum voor Actuele Kunsten.’ Zo begint de brief van de organisatie van het S.M.A.K.H.A.C.K team. De brief is geadresseerd aan Philippe Van Cauteren, artistiek directeur van het S.M.A.K. in Gent. Het is één van de in totaal 44 brieven van bijna evenveel kunstenaars. Een vredig protest bedoeld als vriendelijke tik, want de kunstenaars die op zondag 11 maart aanwezig zijn in het S.M.A.K vragen om dialoog en om meer kansen voor jonge kunstenaars met als doel gezien en gehoord te worden in een van de meest toonaangevende musea van Gent, en toegegeven, België.

Smak_05

Dus staan de kunstenaars om negen uur stipt aan het citadel met een zogezegd kartonnen ‘paard van Gent’, klaar om het museum te bestormen. Het equivalent van het paard van Troje, waarbij de kunstwerken die in de kartonnen dozen zitten zorgvuldig in de lockers van het museum geplaatst worden. Per kunstwerk is er een brief en dus een mening van een kunstenaar. Dat geeft een totaal van 44 brieven en 42 kunstenaars/kunstwerken die present tekenen. Een mening die gehoord moet worden, in briefvorm geschreven aan Van Cauteren, naar analogie van zijn eigen boek die hij heeft geschreven. Het is dit keer geen museumdirecteur die zich schrijver waande zoals in ‘Brieven aan kunstenaars’, maar vandaag publiceert men het boek ‘Brieven van kunstenaars’. Hopelijk heeft Van Cauteren de komende dagen wat extra tijd om te lezen.

Na een vreedzame overname van het museum is het wachten op de man van het uur. Door middel van het versturen van sms’en, lokken de kunstenaars Van Cauteren naar zijn museum. Hij gaat er gretig op in. “Als de kat van huis is…,” stuurde een kunststudent. “Danst de directeur,” krijgt hij van Van Cauteren terug gestuurd. Dat hij al afkomt is een mooie eerste geste. Of er daadwerkelijk een dialoog van komt is nog de vraag. Vindt het museum zelf dat het al genoeg initiatieven heeft voor jonge kunstenaars met projecten? Is dat een terechte mening of toont dat louter een beleid met oogkleppen?

Smak_18

Het S.M.A.K en ook veel andere hedendaagse kunstinstellingen lijken pogingen te ondernemen om open te staan voor vers bloed – al lijkt het te werken als opium voor het kunstvolk. Als jonge kunstenaars is hun enige poging om in het S.M.A.K. te ‘staan’ een bezoekje brengen aan een opening. Dan ‘staan’ ze daar ook, al is het dan wel louter met een blikje Cara in hun handen, mijmerend naar zij die wel de white cube zijn binnengeraakt.

Er is de laatste jaren te weinig initiatief geweest waarin Van Cauteren oprecht de daad heeft opgenomen om een jonge (al dan niet lokale) internationaal onbekende kunstenaar een plek te geven in één van zijn ruimten. Als die ruimte er dan is, bedoelen we dan de entréé van het museum. In de echte tentoonstellingsruimten van het museum komen we nooit terecht. Ook de prijs ‘Coming People’, die het S.M.A.K sinds 2001 organiseert, is doorgestoken kaart. Enkel studenten met een masterdiploma kunnen deelnemen. Dit privilege gaat natuurlijk ten koste van zij die het zonder opleiding willen waarmaken, of die stoppen na een bacheloropleidingen. Insinuerend dat het ware talent zich niet in één van deze lagen kan bevinden, is diezelfde ronduit antieke belichaming van het geromantiseerd idee van de geniale kunstenaar. We call bullshit. Hadden kunstenaars als Joseph Beuys, Miranda July, Jean-Michel Basquiat, Keith Haring, JR, Ai Weiwei, Jasper Johns, Barnett Newman, Frida Kahlo, Yoko Ono, Arthur Rimbaud en de door S.M.A.K.-beminde Marcel Broodthaers… zich vandaag willen inschrijven, dan hadden ze geen schijn van kans gemaakt. Vandaag kopen ze hun werk massaal wel op. Een beetje hypocriet dan, toch?

En dus is er kritiek. Het is ook niet de eerste keer dat een museum ten prooi valt van een guerrilla actie (gelukkig maar!): in 2010 lieten kunstenaars Ruben Peeters en Faustine Puras al eens hun gsmnummer achter op een bronzen plaatje in de ruimte ter protest. Wie als museum niet luistert, zal hopelijk in de toekomst nog meerdere malen te maken krijgen met dit soort acties. We hopen dat deze zich ook blijven herhalen en dat de tegencultuur onderling samenwerkingen blijft aangaan. Herhalingen zijn nodig om een beleid aan te passen.

SMAKHACK-TTrex-8

Het probleem gaat ook breder dan een ietwat onsubtiel geprivilegieerd beleid van grote kunstinstellingen. De overheid snijdt maar al te graag in de budgetten van de musea, waardoor ze de hype van de kunstwerelden nodig hebben (zoals de voorbije tentoonstelling over Gerard Richter) om op het einde van de maand met hun museum rond te komen. Als beginnende kunstenaar, zonder groot gelobby en een dikke portefeuille, slinken je kansen om ‘het’ te maken. Toch blijft het een kleine moeite om met je museum je ogen open te houden en te kijken welke nieuwe kunstenaars ontspruiten in je omgeving. Elke opening in het S.M.A.K wordt overstroomd door jongeren en kunstenaars met een liefde voor de kunst. Het is onwaarschijnlijk jammer dat het museum uit deze toestroom kunstenaars geen inspiratie put. 

Toch is de actie een mooie start voor een dialoog. Wanneer Van Cauteren aankomt, neemt hij alles sportief op en oppert hij expliciet voor een debat. Hoe het gesprek met het S.M.A.K precies zal verlopen is nog even afwachten, maar wij (en we zijn niet alleen) kijken er alvast naar uit.

 

Dit evenement werd georganiseerd door Minus-One.
Foto’s werden genomen door: Naomi Ryckewaert en Tim Theo Deceuninck