Eerlijkheid is een moment

Eén van de liefste, meest ontroerende kunstwerken van het late modernisme is
ongetwijfeld “My Bed” van Tracy Emin. Hier vinden we te midden van koele vormentaal plotseling een tweepersoonsbed – ééntje waarvan de lakens al in weken niet opgeschud lijken, met hoeslakens die uitpuilen, een leger aan lege whiskyflessen aan de horizon en een doos pilletjes op het nachtkastje. Hier is geleefd, lijken de lakens te suggereren – des te meer omdat het onmogelijk is de lijnen van het linnen te traceren, zonder een zinnebeeld op te maken over wie ze erin wreef. De ophoping van sporen en textielen vormt voor je het weet een aanwezigheid die dichterbij komen kan dan de kunstenares zelf; we leren een vrouw kennen door middel van een willekeurig negatief van momenten die anders vervlogen zouden zijn, waarin het onmogelijke van eerlijkheid bemiddeld wordt in de kleine details die van haar intieme ontreddering getuigen. In contrast met het wit van de beddenlakens ligt een vleeskleurige panty: alsof Emin aan ons wil beamen dat ze hier, voor heel even, wou stoppen met het voeden van een illusie.

Onwillekeurig kwam er bij dit beeld een herinnering in me op die, zoals dat vaak gaat bij herinneringen, contextloos was – zelfs het gezicht van de betreffende man, was verloren gegaan achter de lichtzinnige melancholie die op zijn adem lag als wijn. Het ging over een verkoper die, tijdens een pijnlijke echtscheiding, zijn werk verloren was. Hij moet jarenlang rondgedobberd hebben als een drenkeling, des te meer omdat hij steeds als hij voet aan wal zette, terug afgleed- bij elke job die hij aanving, beging hij een onbewuste stommiteit die zijn ontslag onomkeerbaar maakte. Zo moet hij jarenlang door een uitzendkantoor van hot naar her gestuurd zijn, tot er niets meer overbleef om door de vingers te zien.

Hij moet uiteindelijk binnengekomen zijn op het bureau van een man met een naamkaartje en een functie, waar de muren witgekalkt zullen geweest zijn en de tafel bezaaid met vetplanten, en daar meewarig gaan neerzitten zijn, in een stille onmogelijkheid te moeten gaan verklaren wat hij zelf niet eens vermoedde. Toen zal, op een stoel die hoger ingesteld was en uit leer, een man in gestreken hemd rapporten van teleurgestelde werkgevers voorgelezen hebben, aangevuld door een zuiver ornamenteel geloof in zijn kwalificaties – waarop hij dankzij of ondanks de vingers die hij onder zijn dijen verstopt zal hebben, het geheim van zijn onmacht zou tonen in een onbehagen zo voelbaar dat het besmettelijk zou lijken. Na  verloop van tijd moet het zo ver gekomen zijn dat de inmiddels geagiteerde functionaris alle tact liet varen om met nadruk te vragen “wat deze man nu écht wou”– waarop onze verkoper zonder verpinken met de naam van zijn voormalige geliefde antwoordde.

Van de hak op de tak, zoveel is zeker – als bij eerlijkheid zelve, een manifest van sprongen die gemaakt zijn als niemand, zelf jijzelf niet, aan het meekijken is. Eerlijkheid is de dichtste schijn van waarheid, een product dat niemand kopen kan -als bij een ongestuurd vuurwerk, dat in een kwinkslag het gezicht van je geliefde laat oplichten.

featured image: Tracy Emin – My Bed (2014)