De vernieuwing van onderuit: 019, het 19de project van S&D

Zomer 2017 beloofde een ongewoon hoogtepunt (letterlijk) te worden voor 019 in het alledaagse stadszicht. Het was onmogelijk om niet verleid te worden door de torenhoge stelling bij het Designmuseum, noch door de vrij ongebruikelijke, alternatieve ingang (lees: een ruiten gat in de bakstenen gevel) aan de flank van het 18de-eeuwse Hôtel de Coninck. Heeft getekend: Smoke & Dust ofte S&D, alias 019 (refererend naar hun 19e project bij Dok Noord), een kunstenaarscollectief met een hart voor het snijvlak tussen beeldende kunst, architectuur en alles daar tussenin.

0197
De vrij opvallende stelling van Museum of Moving Practice, waarbij 019 de linkervleugel en eerste verdieping inpalmde met expo’s, lezingen etc. © foto Michiel De Cleene

Dat nogal atypisch ‘zomerverblijf’ van 019 (google even Museum of Moving Practice) hoort thuis in een indrukwekkende reeks stedelijke interventies, in-situ installaties met een merkwaardig karakter en artistieke projecten gaande van concerten en expo’s tot een jaarlijks walhalla aan geprint materiaal.* Aan de oorsprong van Smoke & Dust staan drie kunstenaar-vormgever-denker-ondernemers Tim Bryon, Valentijn Goethals en Tomas Lootens. Het drietal doet vaak beroep op architect Olivier Goethals en kan geregeld rekenen op een significante groep kunstenaars, kunststudenten, ontwerpers of als architect opgeleiden. Met de tijdelijke invulling 019 scheppen ze een hybride artistieke werkplaats met ateliers en onderhouden ze een presentatieplatform voor organisaties, artiesten, muzikanten, ontwerpers… telkens onderbouwd door een herkenbare aanpak die de publieke aandacht opeist.

0196Willems Boels Deer Fountain maakt onderdeel uit van hun derde ‘sluitingsfeest’ – sluitingsfeest, want 019 is publiekelijk toe voor enkele maanden maar werkt nog achter de schermen. © foto Michiel De Cleene

Out of the white cube…
Wie zo nu en dan eens rijdt, fietst, wandelt of vaart tussen de Dampoort en de Muide, kan het gebouw en de soms opvallende ingrepen niet negeren (ik denk nu maar aan de recentste actie van Willem Boel (Deer Fountain) of Rutger de Vries die met zijn actie Inpakken en wegwezen het pand volledig inpakte). Smoke & Dust belegert al ruim vijf jaar een leegstaand gebouw tegenover het opgeknapte Dok Noord – voor een tijdelijk in leen gegeven pand is vijf jaar al relatief lang. 019 vormt hun grootste project tot nog toe en het collectief zet met dat gebouw nog meer in op ontwikkeling (via ateliers), presentatie, cross-overs, brede samenwerkingen en installatieve hoogstandjes. Een korte, niet-exhaustieve opsomming:

Met de Billboard series aan hun voordeur, een project met Artlead en All Things Contemporary vzw, schudden ze bijvoorbeeld de voorbijganger wakker, geven ze kleur aan de ietwat grauwe oude dokken en stellen ze beeldende kunst tentoon op een gigantische plaats in de openbare ruimte. Een andere billboard die ze opeisen, is die vlakbij het Designmuseum – een restant van Museum of Moving Practice en een alternatief tentoonstellingsplatform voor grafisch ontwerpers. Wie zich sinds 1 april bevindt rondom of bij de Stadshal, kan er tot 1 mei hun kenmerkende (stellingsgewijze) constructie ‘Rondo’ i.s.m. Das Kunst vzw opmerken, een artistieke werkplek voor kinderen die mikt op ‘gesamtkunstwerk’-experimenten. Op het Jan Hoetplein annexeren ze al 2 jaar De Mastplanters (1902) van Jules Van Biesbroeck jr., door kunstenaars uit te dagen om een vlag te ontwerpen voor het bronzen beeld. Vlakbij de eigen thuisbasis hijsen ze eveneens om de drie maand België’s grootste kunstenaarsvlaggen op. Naast al die openbare projecten richten ze hun aandacht eveneens op eigen publicaties, weliswaar eerder sporadisch vergeleken met hun andere projecten, en organiseren ze nu en dan concerten, tentoonstellingen of iets soortgelijks (al dan niet met partnerorganisaties).

Of kort door de bocht: 019 is thuis in, euh, verschillende ‘markten’.

0195De typische, stellingsgewijze opbouw komt ook voor in Rondo aan de Stadshal. © foto Michiel De Cleene

…into the streets
De naburige grootschalige stadsontwikkelingen ondermijnen 019’s aanwezigheid niet – integendeel. Daarenboven is hun aanwezigheid in de Gentse straten bijna omnipresent. Soms vallen hun interventies op, soms gaan ze op in de stedelijke omgeving zonder hun artistieke waarde te verliezen. Dat maakt van Smoke & Dust een uiterst interessant collectief om te volgen, zij het dat de uitkomst van een project onzeker, onverwacht of onvoorzien kan zijn. Maar dat hun tentakels zich verspreiden over de Gentse binnenstad, zegt allicht al voldoende.

Kunst in publieke ruimte tonen brengt een welkome afwisseling tegenover de kunstwerken die binnen de veilige muren van musea en instituten resideren of zelfs nooit het depot verlaten. 019 houdt méér in dan alleen installaties, beeldende werken of architecturale installaties. Vaak draait het om een gewijzigde perceptie van beeldende werken in de openbare ruimte, de brutale of zachte integratie van soms kortstondige in-situ installaties en de reflectie op een artistieke werking op een tijdelijke locatie. Hun Museum of Moving Practice was een oefening op een deadline met bijhorende verhuis waaraan geen enkele tijdelijke invulling ontsnapt. Hoe verhuis je een volledige werking die nog niet volledig stabiel is? Wat houdt dat in? Welke aanpak of methode hanteer je als kleine kunstenorganisatie? Die houding impliceert een ruwe visie die steeds bijgeslepen, herslepen of aan elkaar gelijmd wordt – iets wat overigens niet alleen 019 doet, maar waarop ook andere off spaces, collectieven en kleine kunstorganisaties zich beroepen.

0198.pngHoogstwaarschijnlijk ben je hier al meermaals gepasseerd. Misschien is het nog nooit in het oog gesprongen of heb je er weinig over nagedacht. Vanaf nu wel? © foto Michiel De Cleene, werk Jonas von Lenthe met The Refused Proposal for the Flag of Europe (2017)

Kunst in de publieke ruimte plaatsen is vaak een heikel onderwerp, hoogstwaarschijnlijk het meest voor bewoners zonder veel affiniteit met hedendaagse kunst (denk maar aan de heisa over de kunstwerkpilaren van Ayşe Erkmen & Ann Veronica Janssens op de Korenmarkt in opdracht van het S.M.A.K.). Toch geeft het een ander perspectief op een nieuw of bestaand werk; één dat zich niet bezighoudt met de perfecte belichting of plaatsing, maar één dat het urbane geheel betrekt en reflecteert en tegelijk het kunstwerk op zich respecteert. Beeldende kunst tentoonstellen reikt verder dan de white cube-ervaring. Het kan minder stijf, veel speelser en stukken spannender. De larger than life billboards bieden zo een alternatief op de voor de hand liggende tentoonstellingsmethodes en confronteren voorbijgangers direct. Zonder scrupules, zonder een bepaalde vooropgezette stroom van kunstwerken, zonder veel regeltjes. Ze experimenteren voortdurend met vernieuwende opstellingen of abnormale manieren die aantonen dat de aanpak grosso modo niet klassiek noch stiefmoederlijk hoeft te zijn.

Durven buiten de lijnen kleuren en de deuren af en toe opengooien, dat doet 019, zoveel is al duidelijk. Ze beperken zich niet tot louter vier muren maar kiezen resoluut voor een directe, continue en publieke zichtbaarheid, varend richting een zekere onwetendheid qua uitkomst of effect, richting het open terrein met de stad als hun speelveld.

 

* Ghent Art Book Fair, het papierfestijn met geprint materiaal van onafhankelijke uitgeverijen i.s.m. RiOT, vindt dit jaar plaats op 5 en 6 mei.

 

Featured image: Zicht op 019, onder handen genomen door Rutger De Vries met Inpakken en wegwezen. © foto Michiel De Cleene