Hyperrealism Sculpture

Hyperrealism Sculpture opende op 10 maart 2018 al z’n deuren in de Kunsthal van Rotterdam. De tentoonstelling haalde regelmatig de Belgische media vanwege de akelig natuurlijke spiegel die voor ons werd gehouden, dus leek het een goed idee om zelf even een kijkje te gaan kijken. Wat denken wij over die hyperrealistische klonen?

Het idee van het ‘hyper’-realisme bestaat bijna zo lang als de beschaving zelf. Kijk maar naar beelden uit het Oude Egypte. Het maken van sculpturen gaat niet zelden gepaard met een zo realistische mogelijk streven naar ‘echtheid’. Het antieke Griekenland volgt vlotjes datzelfde pad met hun hellenistische beeldhouwkunst. De middeleeuwen, 17e eeuw en de 19e eeuw met beelden als  Degas’ La Petite Danseuse de Quatre Ans (1881) en de koppen van Madame Tussauds maken het rijtje netjes af. Het zo getrouw mogelijk afbeelden van de mens is iets wat met de geschiedenis van de beeldhouwkunst nauw vervlochten is. Een heilig huwelijk, als het ware. De primus van de klas is de mythe van Pygmalion, waarin een beeldhouwer een zo mooi en natuurgetrouw beeld maakt (van een vrouw -duh-) dat hij er stapelverliefd op wordt en hoopt dat het tot leven zal komen.

De pioniers van de 20ste eeuwse beeldhouwers bevinden zich vooral in Amerika en Australië. Veel technieken die worden gebruikt tijdens die periode zijn immers uitgevonden in de filmsector, zoals Hollywood. Zo hebben D. Hanson en J. DeAndrea pionierswerk vericht wanneer ze op de Documenta 5 (1972) amok maken met hun eerste realistische, moderne beelden. Ze komen er als een tegenreactie op de toen gangbare abstracte kunst en ondernemen net om die reden de poging om zo het meest waarheidsgetrouw te zijn. Na WO II barst het uit zijn voegen en zo zijn we beland in de Kunsthal in Rotterdam. Het resultaat? Een -letterlijk- levendige tentoonstelling.

voorbeeld©Josefien Cornette

First things first: er staat een bordje om zonder geroep van de security en schaamrode wangetjes een stukje silicone aan te raken. Het beleven van een tentoonstelling kan ook aan de hand van de verschillende materialen en het tactiele voelen (denk bijvoorbeeld aan de blinde-geleide tentoonstellingen in het MSK)

Ten tweede is Hyperrealism Sculpture een overzichtstentoonstelling, wat inhoudt dat de grote internationale kleppers als Hanson, DeAndrea en de alom gekende Ron Mueck present tekenen. Daarnaast doen ook de meer “lokale” namen een belletje rinkelen: Berlinde De Bruyckere (BE), want zij kan uiteraard niet ontbreken, en Magriet van Breevoort (NL), waarvan ik u aanraad om haar Homunculus Loxodontus te googelen.

ron mueck2© Ron mueck – It’s a Girl (2006) / Josefien Cornette

Hyperrealistische beeldhouwkunst doet een poging om echt een één-op-één-ervaring te creëren met de kijker. Het is een geïsoleerd stilstaand moment, uit een mogelijks echt gebeurde situatie die we op een sokkel voorgeschoteld krijgen. Ze doelen een soort intieme aanwezigheid te bieden tussen de kijker en het beeld. De beelden zijn heel expliciet en ze kijken je recht in de ogen. Het zijn look-a-likes, net echt, in vaak zeer controversiële houdingen.

Personal Favourite
Embrace is een sculptuur gemaakt door door Marc Sijan (en Hanson). Het is een huzarenstukje van ongezien detail en vakmanschap, een behoorlijk intensief werk en des te aangrijpend om naar te kijken. Het toont een ouder koppel, in het midden van één van de meest intieme en mooiste omhelzingen ooit gezien. Het kunstwerk ligt naast het platte -oh ja, seksistische- That Girl (T.G. Awake) (2012-13) van Paul McCarthy en de gigantisch theatrale baby van Mueck. De omhelzing duwt zich recht tussen die twee schreeuwende werken en positioneert zich als een uitzonderlijk oprecht staaltje intimiteit vlak voor je voeten; als een onwerkelijk moment vastgenomen en alleen voor ons om naar te kijken.

koppel2koppel1© Marc sijan – Embrace (2014) / Josefien Cornette

The Uncanny Valley en het Unheimliche
Onze hersenen zijn getraind om gezichten te herkennen. Van smiley’s tot sekspoppen, ze zijn er om op mensen te doen lijken. En toch loopt het soms fout. Die ene porseleinen pop, die ene knuffelbeer in de hoek van de kamer van je tante… We herkennen vaak ook allemaal ‘beelden’ die we niet prettig vinden. De Japanse robotica-professor Masahiro Mori deed er onderzoek naar en noemt dit fenomeen sinds de jaren zeventig ‘The Uncanny Valley’.

De Duitse psychiater Ernst Jentsch was de eerste die het uncanny effect beschreef, zij het zelfs veel eerder nl. in 1906. Jentsch spant niemand minder dan Sigmund Freud voorop en dat resulteert in zijn wereldberoemd essay over Das Unheimliche. Hij beschrijft een soort angst van de mens wanneer hij iets ervaart en wat voordien altijd vertrouwd leek te zijn. Iets wat vertrouwd is, kan plots toch zo vreemd overkomen. Die ongemakkelijkheid bespelen de stukken van Hyperrealism Sculpture. Ze zijn herkenbaar doch vreemd.

Kritiek?
Er zijn twee zaken die opvallen bij het bezoek aan Hyperrealism Sculpture. De eerste betreft de hoeveelheid aanwezige werken. Het zijn er toch wel een pak voor een relatief kleine ruimte. Niet tegengaande wist de organisatie dat er veel volk zou opdagen, wat het klassieke fenomeen heeft tot gevolg: aanschuiven en wachten voor bepaalde werken, vaak tussen mensen die alles ‘hartstikke goed’ vinden en gretig een foto willen maken voor op hun Instagram. Want ja, #art, niet? Dat verveelt na een tijd. Tegelijk doorprikt het ook de bubbel sereniteit en intimiteit die deze werken wel opeisen. Dat is heel erg jammer en kan voorkomen worden door een kleinere selectie of een grotere ruimte.

Ten tweede: in het hoofd houdende dat dit op zich niet veel te maken heeft met de keuze van de curator, moeten we het hebben over de gendergelijkheid die beneden alle peil is in de tentoonstelling. Het valt op dat alle naakten, alweer, vrouwen zijn terwijl de kunstenaars hoofdzakelijk mannen zijn. Dat is helaas oud nieuws, maar bij een tentoonstelling die zo hard focust op intimiteit, lichamelijkheid en realistische weergave valt die ongelijkheid des te meer op. En oké, als je Paul McCarthy heet, kunnen we wel een seksistische uitschuiver voorspellen… maar het valt op dat de veredeling en verbeelding tussen man/vrouw louter de klassieke rolpatronen volgt. Brave, naakte, vrouwelijke muzes en stoere, geniale mannen. We weten ondertussen dat het anders kan.

naakte vrouw2© John DeAndrea – Ariel I (2011) / Josefien Cornette

De tentoonstelling Hyperrealism Sculpture is nog te zien tot 1 juli in Rotterdam. Tip van KLAP: ga op een dag en uur waar je weinig volk verwacht – al lijkt dit gemakkelijker dan gedacht. Het is de rit ernaar toe zeker waard. Ook de catalogus die werd gemaakt voor deze tentoonstelling geeft een mooi historisch en actueel overzicht van de expositie en de discipline op zichzelf.

Featured image: © Sam Jinks – Untitled (Kneeling Woman), 2015 /Josefien Cornette