The High Society in Amsterdam

Sinds 8 maart dit jaar heeft het Rijksmuseum hoog bezoek: de zogenaamde high society is er in volle glorie te bewonderen en dat wel zes zalen lang. De tentoonstelling bestaat uit 39 portretten ten voeten uit, netjes geordend volgens tijdsperioden. Hoogtepunten van de tentoonstelling en mede de reden van het opzet ervan, zijn de twee huwelijksportretten van Marten Soolmans en Oopjen Coppit door Rembrandt uit 1634, die pas sinds kort de collectie van het Rijksmuseum vervoegen.

Hoog bezoek
In 2016 verwerft het Rijksmuseum, in samenwerking met het Louvre in Frankrijk, deze twee belangrijke penanten – twee schilderijen die samen horen – van de hand van Nederlands meest glorieuze meester. De portretten komen uit de particuliere verzameling van de Franse Baron Eric de Rothschild en worden tot begin 2018 aan een grondige renovatie onderworpen. Het is voor het eerst dat deze portretten weer door het publiek kunnen worden bewonderd en symbolisch gezien hangen zij als middelpunt dan ook ongeveer in het midden van de expositie, op een prominente plek.

De geportretteerde tortelduiven zijn halverwege de tentoonstelling opgesteld. Het paar bestaat uit Marten Soolmans, een koopmanszoon wiens vader uit Antwerpen was gevlucht, en Oopjen Coppit, de dochter van een gefortuneerd regentengeslacht. Gezien het verschil in stand was dit niet meteen de gedroomde match, dus vermoedt Taco Dibbits, directeur van het Rijksmuseum, dat dit een huwelijk uit liefde is. Na hun huwelijk in 1633 lieten zij zich door Rembrandt vereeuwigen op doek van kop tot teen, iets wat eerder ongebruikelijk was en vaak enkel weggelegd voor de adel en vorsten. Opmerkelijk is ook dat Rembrandt in zijn carrière slechts één echtpaar op deze manier schilderde. Hoeveel er precies voor deze schilderijen is betaald, blijft tot op de dag van vandaag onduidelijk. Maar goedkoop zal het vast niet geweest zijn.

Ten voeten uit
Een volledig portret was niet weggelegd voor iedereen: slechts de hoogste Europese adel had de middelen om zich zo te laten afbeelden. Niet alleen de prijs maakt zo’n groot doek uniek. Het formaat op zich vormt al een blikvanger van jewelste en doet menige buste of portretten van hoofden, schouders en bovenlijven in het niets verdwijnen. Consequenties van dergelijke levensgrote afbeeldingen zijn dan ook dat er met kledij, houding en achtergrond rekening moet gehouden worden. Al bij al een niet onaanzienlijke taak voor een schilder. Vaak werd er dan ook grondig gedebatteerd met de opdrachtgever, over de prijs, maar ook over de uitvoerbaarheid van het portret. Ook zijn sommige portretten helaas nooit afgeraakt.

Machtige portretten
De tentoonstelling spant zich over vier eeuwen heen en toont waanzinnig mooie, maar af en toe ook komisch ogende werken van de meest gerenommeerde meesters uit heel Europa. Een greep uit de heerlijkheden is niet voldoende, deze paar voorbeelden moeten vooral goesting doen krijgen om deze werken in al hun pracht en praal in het echt te gaan bekijken. Door het schrijven van dit artikel voel ik al de aandrang om nog een keer terug te gaan en te dwalen en te verdwalen in deze rijkdom.

Keizer Karel liet zich erg veel portretteren, vooral om zijn macht en aanzien te etaleren. Hij was een ongelukkig man, mede door de vroege dood van zijn geliefde Isabella van Portugal, die in het kraambed overleed.

Jakob_Seisenegger_001Jakob Seissenegger, Keizer Karel V met zijn hond, 1532, bewaarplaats: Wenen, Kunsthistorisches Museum, bron: artsalonholland.nl

Wetenschappers vermoeden dat Johan Colterman senior, een burgemeester van Haarlem, voor drie bij elkaar horende schilderijen betaalde, waaronder ‘Hercules en Cacus’. Het was vaak de gewoonte om de mythologische figuren de trekken van de opdrachtgevers mee te geven. Hier weet men niet zeker of het nu over Johan Colterman senior, dan wel over zijn 22-jarige zoon gaat.

hendrick-goltzius-hercules-en-cacus-i10361Hendrick Goltzius, Hercules en Cacus, 1613. Bewaarplaats: Mauritshuis, bruikleenaan Frans Hals Museum Den Haag. Bron: schilderijen.nu

Lucy Percy was een opvallende verschijning aan het hof van Koning Karel I van Engeland. Zij was zich bewust van haar charmes en leidde onder meer ook een salon, waar hovelingen, schrijvers en dichters naartoe kwamen.

791ce0dc9bc22f204b80a8a269029688Sir Anthony Van Dyck, Lucy Percy, gravin van Carlisle, 1637. Privé-bezit. Bron: wikipedia commons.

De periode van de Belle Epoque kan niet beter belichaamd worden dan door deze ranke schoonheid, de mooie Marchesa Luisa Casati, die op z’n minst flamboyant kan genoemd worden. Zo droeg ze jurken met gloeilampen, levende slangen als sieraad en werd in Venetië vaak aangetroffen met twee aangelijnde jachtluipaarden.

66c07caadd820908aac940dd211d50bdGiovanni Boldini, Marchesa Luisa Casati met een windhond, 1908, particuliere collectie. Bron: wikipedia.

Doctor Charm
Tijd voor een korte focus op de zaal met de portretten uit de 19de en 20ste eeuw – voor het geval het u nog niet was opgevallen dat mijn kunsthistorische hart hier sneller door gaat slaan. In deze zaal, de laatste van de tentoonstelling, lijken de ogen van de geportretteerde figuren je te volgen, je net zo te taxeren als jij dat bij hen doet en hun oordeel genadeloos over je te vellen. Ze lijken te fluisteren over de lijsten heen en je raakt geïntrigeerd en geboeid, vooral door het portret dat ook op de affiche van de expo staat, nl. het portret van de machtig mooie dokter Samuel-Jean Pozzi, een arts uit het Franse Bergerac. Hij mag rustig een echte dandy genoemd worden, want als je voor het schilderij staat, wordt je aandacht zonder enig probleem volledig in beslag genomen. De man werd door John Singer Sargent in zijn kamerjas geportretteerd, wat de reputatie van deze gynaecoloog als losbol ongetwijfeld bestendigde. Jammer genoeg was zijn einde onfortuinlijk: hij werd namelijk vermoord door een voormalig patiënt. Tip voor wie niet genoeg kan krijgen van deze charmeur: op een website uit Amerika kan je van het schilderij onder meer een yogamat of een kussen laten maken.

Afbeelding6John Singer Sargent, Dr. Samuel-Jean Pozzi, 1881. Bewaarplaats: Los Angeles, Hammer Museum. Bron: Wikipedia.

Filmpjes over seks enzo
Aansluitend op de tentoonstelling kan je ook een blik werpen op een zaal met erotisch getinte prenten. Wie zich afvraagt waarmee de mens zich in het verleden zoal bezighield, naast het zich laten portretteren, zal hier zeker niet op zijn honger blijven zitten. Op de website van het Rijksmuseum kan je  een aantal filmpjes bekijken die handelen over de specifieke thema’s binnen deze expo: over de restauratie, over mode, over seks en ook nog wat leuke beelden achter de scène. Werkelijk alles is uit de kast gehaald voor deze tentoonstelling en dat merk je ook in het souvenirwinkeltje nadien. Eerst zien en dan geloven: klik dan HIER.

PRIVÉ
Roddelen, het is van alle tijden. Mochten er in de tijd van Rembrandt al ‘roddelboekskes’ hebben bestaan, dan hadden ze er misschien zo uitgezien als de extra bijlage van ‘Privé’ die het Rijksmuseum als knipoog liet uitbrengen en die eruit ziet als het gelijknamige magazine. Hilarische titels die nopen tot verder lezen, al dan niet met blozende wangen. De menselijke natuur verandert nu eenmaal nooit en dat is maar goed ook.

Afbeelding7
Bron: Rijksmuseum

 

 

 

Graag voor wie meer wil weten:
The High Society, de tentoonstelling, loopt nog tot 3 juni 2018.

Maar er zijn ook boeken:
Tentoonstellingscatalogus: High Society, Levensgroot, staand en ten voeten uit, door Jonathan Bikker, conservator onderzoek in het Rijksmuseum, Amsterdam. 2018, Rijksmuseum.

Ten voeten uit, Kunstschrift, Openbaar Kunstbezit, 62ste jaargang, nr. 1,  februari / maart 2018, Amsterdam / Zutphen.

Featured image: Portret van Marten Soolmans / Portret van Oopjen Coppit, Rembrandt Harmensz. van Rijn, 1634, copyright Rijksmuseum.