De esthetische schoonheid van de menselijke woede

Tussen de onzin van onze prestatiemaatschappij, dat soms de slechtste kant van de mens aanwakkert, durf het individu zich al eens te verzetten. Verschillende visies met gebrek aan  toekomstperspectief vallen elkaar steeds meer letterlijk in de haren. Toch schuilt er in deze kracht van confrontatie en frustratie een bepaalde schoonheid. Hoe komt de anonimiteit van de Klassieke Kunst en het narratieve van de Schone Kunsten samen in actuele taferelen? Met de woorden van Dirk De Wachter, uit zijn boek Borderline Times, het einde van de normaliteit, staan we ook even stil bij de boodschap die deze beelden normaliter met zich mee moeten dragen.

“…if murder can be experienced aesthetically, the murderer can in turn be regarded as a kind of artist—a performance artist or anti-artist whose specialty is not creation but destruction”
– Joel Black, The Aesthetics of Murder

In onderstaande beelden vallen veel gelijkenissen op op vlak van compositie, enscenering en psychologische draagkracht. Daar waar de levenloze onverschilligheid aan emotie heerst over het gezicht van Christus, schuilt die nu in de gelaten van de Israëlische soldaten. Het onbesef en leed van het verlies, zo sprekend voor de volgelingen van Jezus, komen samen in de emotie van de Palestijnse jongeling. Men kan beide zien als slachtoffer van de tijdsgeest waarin ze leven. Jammergenoeg is de één wat sneller vergeten dan de andere.

 

Afbeelding2Graflegging van Christus © Caravaggio
Afbeelding3Een Palestijnse betoger wordt hardhandig ingerekend door enkele Israëlische soldaten ©AFP

Dirk De Wachter wijst er op in deze stelling: “We leven in een tijd die doordrenkt is van onaangepaste agressieregulatie”. Onze materialistische maatschappij vormt zo de voedingsbodem van hooliganisme als extreme uitingsvorm van zinloosheid. Beelden verliezen door hun frequentie en hoeveelheid helaas de moraliserende kern die ze achten te dragen. Nochtans zijn de gekozen actuele beelden op esthetisch en emotioneel vlak evenwaardig aan hun voorgangers. Maar wat is dan hun boodschap, interesseert het ons nog überhaupt?

‘Geval geklasseerd, verteerd, straks vergeten, klaar voor een nieuwe portie geweld. Want we kunnen wel wat hebben dezer dagen zonder geaffecteerd te zijn. Een mens went aan alles. En laat dat nu net het gevaar zijn. (77)
– Dirk De Wachter, Borderline Times: het einde van de normaliteit

Terwijl de heldhaftigheid van de stervende krijger vereeuwigd lijkt in het sculptuur, des te vluchtig schuilt deze in het medium dat de Turkse betoger heeft vastgelegd. Geweld is van alle tijden. Hoe het ons voorgeschoteld wordt, is echter nieuw. Terwijl vroeger de woede van de massa, bijvoorbeeld door oorlog, gekanaliseerd werd naar een duidelijke vijand, richt zij zich nu voornamelijk tot zichzelf en zijn omgeving. En in plaats van over te gaan tot een maatschappelijke dialoog, wordt geweld met meer geweld beantwoord. Liefst nog zo zichtbaar mogelijk.

Afbeelding4Stervende krijger, oost-pediment tempel van Aphaia te Aegina. 490 – 480 v.C.
Afbeelding5Een betoger wordt bestookt door het waterkanon van de politie tijdens een demonstratie in Turkije © Reuters

De Oekraïense Maidan. Het hartverscheurende verhaal van een land op zoek naar zijn nationale identiteit toont veel gelijkenissen met La Liberté guidant la peuple, een werk van Eugène Delacroix. Onderstaande beelden geven weer dat media ook in positieve zin kunnen toegepast worden en mensen dichter bij elkaar kunnen brengen. De film “Winter on Fire: Ukraine’s Fight for Freedom” is vrij te bekijken op Netflix en een goede aanvulling op de boodschap die ik in deze tekst wil meegeven. Laat ik duidelijk zijn: de film is niet voor gevoelige kijkers weggelegd.

Afbeelding6La Liberté guidant la peuple ofte De vrijheid leidt het volk © Eugène Delacroix
Afbeelding7Anti-regerings demonstranten bewaken de omtrek van het Onafhankelijkheidsplein in Kiev, bekend als Maidan, 19 februari 2014, Oekraïne. © Brendan Hoffman, Getty Images

In de postmoderne media en consumptiemaatschappij, waar alles iets visueels, een teken of spektakel wordt, groeien steeds meer jongeren op in perspectiefloze situaties. Zowel jong als oud botsen alsmaar vaker op letterlijke en figuurlijke grenzen die hen beperken tot een waardig leven. Geloof en collectivisme ruimen steeds meer plaats voor kapitaal en individualisme, wat leidt tot een globale identiteitscrisis.

“We live in a world where there is more and more information, and less and less meaning.” 
― Jean BaudrillardSimulacra and Simulation

Afbeelding8© Tanászisz Sztavrakisz / Europress / AFP

We zouden meer kunnen stilstaan bij de boodschap die beelden bevatten en kritischer leren omgaan met onze materialistische televisie-, smartphone- en computercultuur. Kunst en onderwijs zouden hier een leidende rol kunnen innemen. Zijn we niet allemaal schuldig aan de onverschilligheid van onze maatschappij? Maar laat ook hier de politiek niet toe te beslissen hoe jij en ik moeten omgaan met de visie van de andere. Ga in dialoog om de inzichten van een andersdenkende te begrijpen, dan je daarvan af te schermen. Misschien kunnen we dan met de kracht van eenheid ons eindelijk richten op problemen die er wel toe doen.

‘Je hoort politici en opiniemakers nu zeggen: die jongeren hebben geen waarden en normen. Maar dat is onzin. Ze hebben gewoon net dezelfde normen en waarden als de rest van de maatschappij. En daarin is status, succes en materiële rijkdom het enige wat nog telt.’
– Paul Verhaegen, ibidem 

Afbeelding9© Brussel, België. Een demonstrant en een agent van de oproerpolitie. REUTERS / Francois Lenoir

 

 

featured image: Neo-actionpainting tijdens Chileense studentenprotesten, 25 augustus, 2011 ©Victor R. Caivano/AP