Blinker en de Rechtvaardige Rechters

255f0e58-68e5-11e8-bdb5-6e2335e7d502.jpg
© Belga – De Rechtvaardige Rechters

De facebookgroep ‘Geef de Rechtvaardige Rechters gewoon terug, we gaan niet kwaad zijn’ meldt vandaag groot nieuws. De rechtvaardige rechters zijn terecht!

Nog even de feiten op een rij. Voor iedereen die zowat de voorbije 84 jaar met z’n hoofd in z’n kont zat: de Rechtvaardige Rechters is een gestolen paneel dat deel uitmaakt van de polyptiek genaamd het Lam Gods. Geschilderd door de broeders Van Eyck (dat is dus zowel Hubert als Jan) en officieel ingewijd op 6 mei 1432, was het toen al een grote toeristen-trekker en tot op vandaag wordt het gezien als het topstuk van de Vlaamse Primitieven.

Het paneel met de naam ‘De Rechtvaardige Rechters’ werd gestolen in de nacht van 10 op 11 april 1934. Er verdwenen die nacht twee panelen uit het retabel: dat van de rechters, als ook het paneel van Johannes De Doper. Dat laatste werd een aantal dagen later teruggegeven door de dief/dievegge. Het paneel van de Rechtvaardige Rechters bleef echter vermist. De vermoedelijke dader van de kunstroof zou Arsène Goedentier zijn, een wisselagent uit Wetteren. Hij verklaarde op z’n sterfbed dat hij de enige was die wist waar het paneel zich bevond. Op z’n bureau werden schetsen gevonden, alsook werden er brieven gevonden waarin iemand het bisdom onder druk zette. Toestanden alla Ocean’s Twelve. Het bisdom weigerde te betalen en zo nam Arsène, volgens de legende, het geheim mee naar het graf. En zo zit men dus letterlijk met een gat in de mythische polyptiek.

PHOTO_NEWS De ontbrekende 'Rechtvaarde Rechters'. © Photo_News – De ontbrekende ‘Rechtvaarde Rechters’.

Kopie
Het paneel van de Rechtvaardige Rechters was dus onvindbaar. Daarom werd beslist om in 1941 een voorlopige kopie, gemaakt door Jef Van der Veken, te plaatsen. De kopiist gaf één van de rechters het profiel van de toenmalige koning Leopold III. Zo zou iedereen steeds weten dat het gaat om een kopie. Deze kopie kon hij maken aan de hand van een andere geschilderde kopie, die gemaakt was door Michiel Coxcie in 1559 voor Koning Filips II van Spanje. Fun fact: omdat het retabel toen al ferm vergeeld was (door de vernis die veroudert) schilderde hij het dus bewust ook een beetje gelig. Nu men de restauratie van het Lam Gods grondig uitvoert en zo al het vuil ervan weggehaald, zal er dus een duidelijk kleurverschil zijn tussen de kopie en het echte retabel.

George Clooney-effect
Het Lam Gods heeft sowieso al een bewogen geschiedenis. Het is geen abnormale zaak dat de panelen zich  opgesplitst van elkaar bevinden. Het werk zelf kreeg al heel wat te verduren. Één van de vroegste feiten is dat het in 1566, tijdens de Gentse beeldenstorm, in de toren van de St.-Baafskathedraal werd verstopt. Dit om het te beschermen tegen de bende contemporaine, iconoclastische hangjongeren, die alle christelijke beeltenissen op hun pad kort en klein sloegen. De stukken werden meermaals verspreid opgekocht. Zo werden de zijluiken (zonder Adam en Eva) opgekocht door Frederik Willem II, die het vakkundig in twee liet zagen (want ah ja, elk paneel was zowel vooraan als achteraan beschilderd en zo kan je niet alles tegelijk bekijken) waardoor de panelen vandaag niet 8mm maar slechts 4mm dik zijn. Het centrale paneel (met het lammetje) brak in twee tijdens een brand in 1822 en kreeg as en gesmolten lood op de beschilderde zijde. In 1914 verstopte men het paneel voor de Duitsers en zo trachtte men dat ook te doen in 1940. Die laatste poging was echter niet geslaagd. Net zoals Napoleon wou ook Hitler in het bezit zijn van dit meesterwerk, en zo geschiedde het. Het stuk werd meegenomen en verdween jarenlang in een zoutmijn in Altaussee bij Salzburg. George Clooney maakte een film over hoe een aantal heldhaftige kunstenaars en kunsthistorici het werk op het nippertje konden redden van de vernietiging. De populariteit van het werk bleef er uiteraard ook steeds weer door stijgen. En zo maakte ook het buitenland kennis met de complottheorieën rond het verdwenen paneel. Je ziet, al hier en daar eens een kunstwerk stelen is geen alleenstaand gegeven.

NATIONAL ARCHIVES 1945 © National Archives 1945

Complottheorieën
De zotste theorieën zijn al neergepend rond de mysterieuze verdwijning. Er zijn de afgelopen 84 jaar kilo’s aan boeken geschreven, bergplaatsen uitgekamd en heel wat gespeculeerd over waar het paneel zich zou bevinden. De ene zegt het te weten liggen in de St. Laurentiuskerk in Antwerpen. De andere beweert dat het in de tombe van koning Albert I verstopt zit. Een heel hardnekkige theorie is die dat het paneel eigenlijk op het bisschoppelijk paleis zou te vinden zijn, waar de bisschop van dienst het eens kan showen op een privéfeest of bij hoog bezoek. Anderen beweren dat het echte retabel gewoon toch bij de rest zou hangen, en dat het dus nooit gestolen werd. Louter wat geschilderd door Van Der Veken om zo de diefstal in scène te zetten. Zo’n 4 jaar geleden werd er zelfs een ‘vondelingenschuif’ gezet aan de kerk waar het paneel kon afgegeven worden. De laatste theorie was die van een 67-jarig Gentenaar, die nu in Ethiopië woont. Die beweert dat het paneel in de Leie ligt, in een loden kist, vlakbij de St. Michielsbrug. Bij het verhaal horen ook twee oude vrouwtjes die getuigen waren van dit event. Al wil de mens in kwestie slechts terug naar België komen om ons meer te vertellen wanneer koning Albert II hem samen met z’n dochter Delphine Boëlle komt oppikken van de luchthaven…

meme

De meest desastreuze theorie is dat het retabel vernietigd zou zijn, wat nog niet eens zo vergezocht is. De hoop het paneel ooit terug te vinden wordt met het jaar toch des te kleiner.

Marc De Bel en vooral Gino Marchal schijnen de waarheid echter te weten. Hij is er zo’n 95 à 100% zeker van dat hij weet waar het paneel zich bevindt. Op de vraag of hij het gezien heeft zegt hij lekker tactisch ‘dat hij niet op de vraag wil antwoorden’. Dat is meer dan genoeg om zowat alle media op hem te laten richten. ‘Dit is geen gezever. En al zeker geen promotiestunt voor mijn nieuwste boek. Dit is menens’, zegt Marc de Bel met klem. Eerst zien, dan geloven… We zullen het op 15 juni, op de boekvoorstelling, te weten komen. Ons advies: don’t get your hopes up. Het is een wederkerend gegeven dat iemand altijd wel schijnt te weten wat er met het paneel gebeurd is. Laat ons veronderstellen dat het gaat over een nieuwe boeboeks-uitgave of eentje van de zusjes kriegel die op zoek gaan naar het gestolen paneel. Louter fictie, en hoogstwaarschijnlijk niet leidend naar de waarheid.

Een persoonlijke hypothese? Mocht het paneel nog bestaan, dan zou het ons niet verwonderen mocht het paneel ‘toevallig’ tevoorschijn komen bij het afronden van de restauratie van het Lam Gods. Zet dus deze tentoonstelling in 2020/21 maar alvast in uw agenda.

 

 

 

featured image:  © Cobra-Canvas