Body Exhibition: Het recht om gerust gelaten te worden.

Opgelet! Onderstaande tekst bevat gevoelige beelden!

Je zag het hoogstwaarschijnlijk al een aantal keren op Facebook passeren, namelijk een bericht over een nieuwe tentoonstelling die reeds opende (en ondertussen alweer gesloten is) in de Eskimofabriek. Het betrof een nieuwe, uitgebreide editie van REAL HUMAN BODIES, oftewel Body Exhibition, dat neerstrijkte in Gent. Een verzameling van meer dan 250 verschillende geplastificeerde lichamen verstoren de balans tussen onze doodsangst en onze nieuwsgierigheid.

Wie doorklikte op het sociale media event kreeg bitter weinig info te zien. Een korte samenvatting van de expo zou voldoende moeten lijken om volk te lokken. Dat deed het ook. Weliswaar was dat ook te danken aan het feit dat de post (en het event) hevig gepromoot werden. Het macabere reizende circus kent vele namen en gezichten maar komt altijd op hetzelfde neer. Het gaat om een verzameling van gedoneerde lichamen die met chemicaliën zodanig hard werden behandeld dat ze niet kunnen vergaan. Vervolgens worden ze ‘ter educatieve doeleinden’ aan het grote publiek getoond. De realiteit toont aan dat de bezoekers vooral op zoek zijn naar sensatie. De pedagogie gaat er vaak aan verloren. Antwerpen, Gent… Elke grootstad viel al eens ten prooi.

Wie wat verder zoekt, komt op sites terecht waar een aantal FAQ worden beantwoord. Eentje ervan luidt: ‘They are humans, is it respectful?’ De organisatie antwoord vaag dat het publiek zich geen zorgen moet maken en dat het normaal is om dit choquerend te vinden. Nu, is het choqueren? Ja, zeker. Niet omdat het echte mensen zijn, maar omdat dergelijke tentoonstellingen geregeld in ‘schandaalstormen’ terecht kwamen.

Volgens Amnesty International voerde China in 2001 alleen al 2468 executies uit. Meesten onder hen zijn burgers die neergeschoten werden met een schot in het hoofd of in de nek. 647 lichamen kwamen in het atelier van Dr. Von Hagen terecht, de bedenker van de plastinatietechniek en bezieler van dit soort tentoonstellingen. Twee ervan werden gelinkt aan deze executies en kwamen zo met een gat in het hoofd terecht op de dissectietafel. Hijzelf zegt ook niet te weten waar de lichamen vandaan komen. Hij ontkent, noch bevestigd de ontbrekende afkomst van de lichamen. Hij weet het zelf helemaal niet eens, wat het al even mottig maakt. Toch zijn er meerdere tentoonstellingen gemaakt naar zijn evenbeeld en methode.

ff_plasticbodies4_ssOnderdelen van die het plastinatie proces zijn doorgaan en klaar staan voor inspectie – ©Vincent Fournier

China verwijdert daarnaast zonder toestemming de organen van de slachtoffer ter donatie. Er zijn ook beschuldigingen dat de foetussen uit de tentoonstellingen een gevolg zijn van China’s één-kind-politiek. Foetussen van ‘9 maanden’ worden zo afgeleverd door ‘de politie’. Bij eender welk lichaam ontbreken de nodige papieren en is de herkomst op z’n minst duister te noemen.

Gezien de veelheid en gelijkheid van deze tentoonstelling aan veel anderen, is het bijna logisch ervan uit te gaan dat hetzelfde verhaal zich ook hier achter de schermen afspeelt. Het is niet bewezen. Maar de schaarsheid aan informatie staaft deze vermoedens des te meer. Er zijn 250 lichamen, maar niemand weet waar ze vandaan komen. Er is geen verklaring of eender welke andere vorm van papierwerk aan deze lichamen verbonden. En daar knelt het schoentje. ‘My body, my choice!’ Godverdomme ja, tot zelfs na de dood. Het zelfbeschikkingsrecht van een persoon over zijn lichaam, ook na de dood, zou helder en concreet moeten nageleefd worden.

ff_plasticbodies1_ssEen nek, gepositioneerd en gefixeerd met de hulp van draadjes, naalden, klemmen en schuimblokken –©Vincent Fournier

Evengoed schuurt het met de klassieker ‘Is dit kunst of mag dat weg?’ aan.

Er zijn meer dan genoeg werken op te noemen waar dieren en mensen gebruikt worden voor de kunst. Één van mijn persoonlijke favorieten is bijvoorbeeld nog altijd de kunst van Kate Clarke. Het is overigens geen nieuwe uitvinding. Antropomorfiserende taferelen van muizen en kikkers worden al eeuwen verzameld in rariteitenkabinetten. Tafereeltjes van kaartende kikkers of snookerende muizen zijn geen uitzondering. Ook het tonen van decompositie en verval (of verderf) is geen vreemde. Denk maar aan een aantal werken van Damien Hirst of werken uit de collectie van de Verbeke Foundation.

With Dead Head 1991 by Damien Hirst born 1965

Met dood hoofd – Damien Hirst (1991)

Er kan zeker kunst bestaan waarbij lichamen en ander organisch materiaal worden gebruikt. Er is een vrijend koppeltje dat in verschillende tentoonstellingen terugkeert, dat de grens tussen kunst en curiositeit bewandelt en doet associëren met heel wat andere kunstwerken. (en waarvan we echt 100% zeker zijn dat het louter de doelstelling heeft om voorlichting te geven *kuch kuch*). De zeer hoge bezoekerscijfers die tentoonstellingen zoals Body Exhibition behalen, vertellen ons niets over de gruwelijkheid van de dood, maar vooral iets over onze interesse erin. Al is het daarom even belangrijk om eveneens de toestemming van de vroegere bewoners van datzelfde lichaam ook in handen te hebben. Dat lijkt een evidentie, maar is tot op heden blijkbaar ver te zoeken. Dode lichamen horen niet altijd in een kerkhof te liggen wegrotten. Ook ver weg van de kunstmusea, zoals in medische collecties, circuleren er verhalen met dezelfde problemen. Wat afwijkend is (ook op medisch vlak) wordt graag bekeken en verzameld. Medische collecties barsten daarom van de reuzen, dwergen, Siamese tweelingen en misvormde foetussen. Opnieuw, is het een probleem dat ze bewaard worden? Absoluut niet, maar we behandelen hen liefst met respect en indien het ook kan, met toestemming van de persoon (of zijn nabestaanden).

De ‘grimmige realiteit’ is niet die van een dood lichaam in deze tentoonstellingen, wel dat van een tentoonstelling die getuigt van slechte smaak en onrespectvolheid jegens dode lichamen en humaniteit. Het is de bittere realiteit van een circuit van tentoonstellingen die stuk voor stuk op geld uit zijn zonder enige ethische verantwoording. Het is geen wetenschappelijke verantwoordbare keuze, het is al zeker geen kunst. Wat mij persoonlijk nog het meest verbaast, is dat tentoonstellingen als deze vaak zonder storen doorheen België reizen. Het is daarom mijn bewust keuze om daar nooit een voet binnen te zetten. Ik hoop van u hetzelfde.

Dus, ter conclusie: ‘Is dit kunst of mag dat weg?’
Weg ermee.

 

 

 

 

Meer lezen?
Ook de krant De Morgen boog zich over deze kwestie. Klik HIER.
Interesse in de technische aspecten van het plastificeren van lichamen? Klik HIER.

 

Featured image: een hoofd – ©Vincent Fournier