NOOIT MEER EEN TIETLOZE

RoSa vzw, het kenniscentrum voor gender en feminisme, roept op tot meer vrouwen binnen de StuBru-lijst ‘De Tijdloze’. Aangezien vorig jaar Sinéad O’Connor met ‘Troy’ de enigste vrouw in de lijst was stellen ze een heel sterk punt aan de kaart. Maar laten we hierbij eerst ontnuchteren dat ‘De Tijdloze’ ten eerste als subjectief en ten tweede eerder als ‘De Favoriete’ kan worden bestempeld. De lijst gaat nu eenmaal uit van commercialisme en de bijhorende sterrencultus, waardoor ware pioniers van de muziek in de vergetelheid geraken. Wij stellen een korte lijst voor van enkele vergeten vrouwelijke pioniers binnen de muziek. Een eerste poging tot eerherstel van de benaming ‘De Tijdloze’.

Laurie Spiegel – Elektronische muziekcomponiste

Afbeelding1Laurie Spiegel ©️ Pitchfork

Laurie Spiegel kan misschien van zichzelf zeggen dat ze de eerste menselijke muzikant is wiens werken buitenaardse wezens ooit kunnen beluisteren. Toch zal haar naam bij weinig mensen een belletje doen rinkelen. Één van haar belangrijkste, gecomponeerde stukken heet ‘Harmonice Mundi (Harmonie van de Wereld)’ en is een bewerking van een 17de-eeuwse compositie van de Duitse wiskundige en filosoof Johannes Kepler. Het muziekstuk neemt de banen van de planeten als basis. Dat stuk is overigens als eerste weergegeven op de gouden plaat die door NASA op de ruimtesondes Voyager 1 en 2 geplaatst werd.

Spiegel zag het licht in 1945 en raakt beter bekend door o.a. de soundtracks van de film franchise The Hunger Games. Haar eerste composities maakte ze op banjo en mandoline, maar vanaf 1969 begon ze met analoge synthesizers te werken. Met een verlangen naar meer controle raakte ze betrokken bij Bell Labs, waar ze zich ontwikkelde tot de pionier in computersoftware en waar ze één van haar bekendste werken schreef, nl. het album ‘The Expanding Universe’. Aan de New York University stichtte ze de Computer Music Studio, dat op zijn beurt de weg baande voor haar om de algoritmische compositie software Music Mouse te creëren. Music Mouse was nota bene een handig, ‘intelligent instrument’ voor Mac, Atari en Amiga in 1984.

Aretha Franklin – Soulzangeres

Afbeelding2Zangeres Aretha Franklin, gefotografeerd in haar huis bij Los Angeles, 1977 ©️ Bruce W. Talamon

Aretha Franklin heeft een herkenbare, unieke en enorm individuele stem die verder reikt dan de muziekwereld. Ze blinkt niet enkel uit in haar pure vocaliteit, maar ook in haar complexiteit en geheel als muzikante. Tijdens haar reizen gaf ze geen duimbreedte toe en ontpopte zij zich zo tot één van de meest toegewijde soulzangers aller tijde – zowel vrouwelijk als mannelijk. Tussen 1967 en 1980 had ze een reeks crossover-hits op Atlantic Records zonder ooit haar geluid of boodschap te willen veranderen. Ze was de persoonlijking van de tijdsgeest waarin ze leefde. Kijk maar naar haar volkslied voor burger -en genderrechten dat ze 50 jaar geleden uitbracht: de boodschap is minstens even krachtig, betekenisvol en machtig nu.

Franklins album uit 1985 Who’s Zoomin ‘Who? kreeg als eerste een platina bekroning. Twee jaar later ontving ze de eer om als eerste vrouw ingewijd te worden in de Rock and Roll Hall of Fame. Haar ziel, zang en beheersing van de muziek lijken wel tijdloos en leven voort in hedendaagse supersterren zoals Beyoncé, Alicia Keys, Mary J. Blige en Adele.

Lizzy Mercier Descloux – Singer-songwriter, schrijver en schilder

Afbeelding3Lizzy Mercier Descloux ©️ Pitchfork

Afgestudeerd aan de Franse kunstacademie richtte Lizzy Mercier samen met haar man Michael Esteban de winkel Harry Cover op – zomaar even de parijse punk equivalent van McLaren en Westwood’s Sex. Ze hielp ook mee aan de opstart van het tijdschrift ‘Rock News’. Na haar ontmoeting met Patti Smith en Richard Hell verhuisde ze in 1977 definitief naar New York. Hier stampte ze, met haar man en Michael Zilhka, ZE Records op, wat een belangrijk onderdeel uitmaakte van de no-wave scène.

Mercier Descloux publiceerde een gedichtenboek, Desiderata, met illustraties van Patti Smith en bijdragen van Richard Hell. Mercier Descloux was ook een autodidactische gitarist. Nadat ze voor het eerst met het uitvoerend art duo Rosa Yemen had gespeeld, bracht ze haar debuutalbum Press Color uit. Het resulteerde in een funky, minimale kijk op het no-wave geluid anno 1979.


Een korte selectie van vrouwelijke muzikanten leidt tot het laten links liggen van andere prominente figuren in de muziekwereld. Onze bovenstaande keuze voor de ‘Tietloze’ zet dan ook volgende vrouwelijke artiesten in de marge: Carole King, Delia Derbyshire, Lara Logic, Lili Boulanger, Memphis Mindi, Patti Smith, Sha-rock, Sylvia Robinson. Dat vrouwelijke artiesten eerder afwezig dan aanwezig zijn, kunnen we allicht wijten aan de actieve participatie van radiomakers. Zou het soms niet beter zijn om, in plaats van commerciële iconen, ware pioniers in de muziek op de ether af te spelen?

 

 

Featured image: The Pencils of Eline