Variétés: een expositie met een boodschap

Op 28 november laatstleden is de expo Variétés (1928 – 1930) en fotografie uit de Amsab-ISG-collectie in het Charles Vandenhove-paviljoen van de Universiteit Gent feestelijk geopend. Aan deze boeiende tentoonstelling gaat maar liefst drie jaar intensief onderzoek vooraf. Voor dit project slaan verschillende organisaties als de universiteit en haar bibliotheek, het AMSAB (Instituut voor Sociale Geschiedenis) en diverse andere instanties de handen in elkaar. Het doel? Foto’s die als door toeval in de archieven van het Amsab worden ontdekt en hun oorspronkelijke medium alsook het tijdschrift Variétés in de kijker zetten. Zo krijgen we ook de kans om een verdere blik te werpen op de betrokken fotografen. Tegelijkertijd zijn de foto’s en het tijdschrift volledig gedigitaliseerd, zodat het grote publiek dit erfgoed op eenvoudige wijze in de toekomst kan raadplegen. Het resultaat is een boeiende mix van fotografie, tijdschrift en avant-garde kunstenaars, zowel mannen als vrouwen, die baanbrekend werk hebben gemaakt dat nu terecht wordt belicht.

Afbeelding2
© MSK

Tatave!
Alles begon met het tijdschrift ‘Variétés: Revue mensuelle illustrée de l’esprit contemporain’, in het begin van de 20ste eeuw een uitgave van Paul-Gustave van Hecke, alias ‘Tatave’. Hij was een socialist, activist en journalist en zette in de geschiedenis van het Belgische modernisme de toon als schrijver, criticus, couturier en verzamelaar. Hij werkte voor het tijdschrift nauw samen met E.L.T. Mesens, die zijn stempel drukte op de fotografie in het tijdschrift.

Afbeelding3© Amsab

Opvallend: de foto’s vormden niet zomaar een illustratie van de teksten in het tijdschrift, maar namen evengoed een autonome positie op zich. Dat was toen vernieuwend en gedurfd. Ook de combinatie van diverse foto’s op één bladzijde was een statement, niets wordt hier aan het toeval overgelaten. De keuze voor welbepaalde foto’s was dan ook vaak met een dieperliggende reden: het voegde een extra gelaagdheid aan het tijdschrift of aan de betekenis toe.

Een reis door het modernisme
De tentoonstelling beslaat de tweede verdieping van het prachtige Vandenhove-paviljoen en is opgedeeld in vijf delen. In het begin staan twee vitrines die het geheel van het tijdschrift willen belichten. Die actie belicht een zeer uitgekiende filosofie bij de selectie van de beelden. Er zit altijd een dieperliggende gedachte achter. Nadien zijn er drie clusters: ‘De moderne stad’, ‘Kritische moderniteit’ en ‘Optisch universum’ te zien, telkens een mooie mix van tekst en beeld. De opmaak van de vitrines wijst eveneens op een doordachte visie en voegt daardoor nog een verhaal toe aan het geheel. Nadien kan de bezoeker nog een miniatuurversie van een filmzaal betreden waar je op echte bioscoopbankjes naar simultaan vertoonde films uit dezelfde periode kan kijken – een absolute aanrader om het bezoek mee te eindigen. Doordat de zaal slechts één uitgang heeft, zie je nadien de foto’s en vitrines vanuit een ander perspectief, wat een interessante manier biedt om nog meer nieuwe dingen te ontdekken. Aan de muren prijken reproducties van het tijdschrift, waardoor verrassing vanuit elke hoek kan komen.

Not men only
In deze tijden van terechte verontwaardiging over het ontbreken van vrouwelijk talent in niet nader te noemen lijsten, valt des te harder op dat het tijdschrift Variétés ook baanbrekend was in dat opzicht. Ook vrouwelijk werk kwam aan bod en niet van de minste fotografes. Onder meer Berenice Abbott, Aenne Biermann, Florence Henri, Germaine Krull, Lotte Jacobi, Lucia Moholy-Nagy en Cami Stone konden in dit tijdschrift meermaals hun werk presenteren.

Het werk van Germaine Krull, wier leven als een spannende misdaadroman leest, is boeiend. Vooral het perspectief van waaruit de foto is genomen, doet nadenken. Krull werkte samen met onder meer Man Ray en fotografeerde vooral architectuur, straten en pleinen, vooral in New York.

Afbeelding4© Germaine Krull: Imprimerie de l’horloge

De Franse fotografe en schilderes Florence Henri studeerde af aan het Bauhaus en vestigde zich daarna in Parijs. Ze fotografeerde vooral voor de mode-industrie en reclame, maar ook portretten vormden een groot deel van haar oeuvre. Zij gebruikte vaak de reflectie van een spiegel in haar werk.

Afbeelding5© Florence Henri

Wat mannelijke vertegenwoordiging betreft, vallen er ook klinkende namen. E.L.T. Mesens en Eli Lotar, maar ook Man Ray, Ewald Hoinkis, André Kertész, László Moholy-Nagy, Maurice Tabard, Michael Seuphor en nog veel meer namen sieren het rijtje.

 

 

Must-see:
De tentoonstelling is een unieke kans om dit originele en baanbrekende werk van getalenteerde modernistische kunstenaars te bekijken. Nog tot halverwege februari is het te bezichtigen in het Vandenhove-paviljoen, daarna reist het verder.
Voor wie meer wil zien, lezen, weten:
Variétés (1928-1930) en fotografie uit de Amsab-ISG-collectie loopt nog 16 februari 2019 (gesloten tussen Kerst en Nieuwjaar) in de Rozier 1, Gent.
Boek over Van Hecke:
Van der Aa, Manu Tatave!: Paul-Gustave Van Hecke: Kunstpaus – Modekoning – Salonsocialist. Tielt: Lannoo, 2017.
Featured image: © E.L.T. Mesens, La lumière déconcertante, 1926, in Variétés II,2 (15 Juin 1929), Photographies