Duitse kiekjes uit Gent: het Kriegsalbum 2.0.

Wanneer de Duitsers België tijdens de Eerste Wereldoorlog binnenvallen, worden meteen alle grote steden bezet. Ook in Gent komt er een einde aan het leven zoals de mensheid het voordien heeft gekend. Duitsland valt op 4 augustus 1914 België aan en op 12 oktober komt ook Gent, na talloze andere steden, onder Duits militair bewind. De bevolking heeft de stroom vluchtelingen uit andere contreien al gezien en ziet ‘den Duitsch’ lijdzaam aan. De levensomstandigheden voor de Gentenaren worden extreem hard en moeilijk. Maar dat is op geen enkele manier op te merken op de Duitse foto’s: integendeel, het lijken wel vakantiekiekjes. Ook hier herhaalt de geschiedenis zich: fake news is dus echt van alle tijden.

 

© Inge Misschaert (mijn overgrootvader Lucien De Munnynck en betovergrootvader Filiep De Munnynck uit Gent)

 

De Duitsers bezetten heel wat gebouwen in de stad Gent, onder meer het Hotel Falligan op de Kouter, waar Oberstleutnant en Kommandant Georg von Wick vier jaar lang zijn intrek neemt. Dit gebouw is de spil van het verhaal van de Kriegsalbums: geen vakantiealbum, maar een album vol foto’s van hoe goed de Duitsers leven in het bezette Gent. In dat hotel wordt in 1915 overigens een fotografische afdeling georganiseerd. De Duitsers documenteren hun verblijf in de stad. En hoe!

 

afbeelding4© Collectie Archief Gent.

 

Topstukken
In ons land zijn er heel wat topstukken te vinden, stuk voor stuk unieke kunstwerken die terecht beschermd en geconserveerd worden om nog een heel lange tijd van bewondering te genieten door een ruim publiek. In Gent denken we daarbij automatisch aan het Lam Gods, toen gelukkig goed verstopt, niet door de bezetter is ontdekt. In Archief Gent bevindt zich meer dan één mooie collectie die de tand des tijds heeft doorstaan. De foto’s die de Duitsers als propaganda hebben gemaakt tijdens hun bezetting van de stad, getuigen van grote waarde en krijgen ook erkenning van de Vlaamse overheid. Vanuit de Kommandatur en de fotografische afdeling in het hotel Falligan komt in 1916 het Kriegsalbum tot stand. Propagandamateriaal pur sang en eerste klas, daar het is bedoeld om de moraal erin te houden en de overwinning te blijven nastreven.

 

afbeelding5© Collectie Denis Pieters.

 

Nostalgie of uitgekiende propaganda
Albums met souvenirs zijn van alle tijden en dateren al uit de zestiende eeuw. In de negentiende eeuw is het aanleggen van albums met tekeningen of werk van vrienden of studiegenoten en vogue bij verwoede verzamelaars. Dat deze trend overgaat naar fotografische albums betekent geen onlogische stap. Voor de bezetter ontplooit dat idee zich tot een gecontroleerde propagandistische zet. Het album moet – naast vermoedelijk veel individueel gemaakte foto’s – een zo goed mogelijk beeld schetsen van de tijd die de soldaten in het bezette gebied doorbrengen. De verstuurde albums belanden achteraf in het vaderland en vervullen ook daar hun rol als oorlogspropaganda. Censuur lonkt natuurlijk niet veraf. Wat gezien of niet gezien mag worden, blijft onder strikte controle of alles wordt gewoonweg aan banden gelegd. Opschriften op de foto’s in Archief Gent bewijzen onder meer dat die censuur zeer strikt is toegepast, aangezien veel foto’s een album niet bereiken.

Het Kriegsalbum in de 21ste eeuw
Het Kriegsalbum uit Gent krijgt anno 2018 dankzij Archief Gent met medewerking van onder meer Michiel Hendryckx een heruitgave onder de titel Kriegsalbum. De foto’s hebben een nauwgezette conservatiebehandeling ondergaan en met zorg zijn ze behandeld en geselecteerd. Teksten over de historische achtergrond en het ontstaan van deze kriegsalbums in oorlogstijd zetten het geheel alleen maar kracht bij en laten ons toe om te grasduinen door de controversiële geschiedenis. Wie nog grootouders heeft – of had – in die periode, weet dat België een lijdensweg heeft afgelegd onder de Duitse hegemonie. Als je de foto’s bestudeert, bespeur je echter ook menselijkheid. Duitse soldaten moeten ook het dagelijkse leven tegemoet komen, eten of zich ontspannen.

Het collectief geheugen
Deze unieke collectie foto’s afkomstig uit een turbulente tijd getuigt van een enorme waarde voor de geschiedenis en de toekomst. Het blijft belangrijk om te bestuderen hoe de Duitse militaire censuur, doctrine en propaganda in die tijd werden gehanteerd. Daarnaast werpen ze ook een interessant licht op Gent in oorlogstijd, en bij uitbreiding zelfs het ommeland. Net vanwege die censuur heeft een fractie van het beeldmateriaal de woelige tijden overleefd. Voor het overgrote deel bestaat het boek uit de foto’s zelf. Ontdaan van stof, krassen en scheuren en behandeld met respect voor het origineel prijken ze in deze uitgave. Ze spreken voor zich, je betrapt jezelf op urenlang bladeren. Het boek brengt geschiedenis tot leven en doet nadenken over de toekomst. Nepnieuws, verdraaide feiten, verdoken propaganda. Toen maar evengoed nu blijft dat een dagelijks te slikken kost, soms zonder dat we het beseffen, en is het aan ons om op ons hoede te blijven. Het herschrijven van geschiedenis op welke manier dan ook biedt ons stof tot nadenken en het herinnert ons aan problematieken die de hedendaagse mens nog steeds moet bevechten.

 

 

 

Wie meer wil weten, kan hier terecht:
Boek: Hendryckx, Michiel, e.a. Kriegsalbum. Bezet Gent In De Eerste Wereldoorlog. Lichtervelde: Kannibaal bvba / Hannibal, 2018.
Oorspronkelijke boek: Kriegs-Album Von Gent. [Gent]: Photographische Abteilung der Kommandantur Gent, 1916, online te raadplegen via Universiteitsbibliotheek Gent.
Tentoonstelling in de Krook: Van 15 januari tot en met 16 februari organiseert Archief Gent een tentoonstelling over het Kriegsalbum van Gent op de gelijkvloers van De Krook. Hierin wordt het volledige Kriegsalbum-project voorgesteld en kan je naast de nieuwe heruitgave van het Kriegsalbum ook de originele versie uit 1916 ontdekken.
Lezing op 24 januari in de Krook: klik HIER.